Okan Özçelik

Richard: Altı yıl. Altı yıl bee... Değersiz bir şey yapmak için altı yıl mı heba ettik biz böyle şimdi! Dalga mı geçiyorsunuz benimle be.  Ben iyiyim! Bir tuvalete gitmem lazım... Üzerinde çok uğraştıkları yeni internet projeleri vardır. Merkezi olmayan internet. Sunucu bilgisayarlar olmayacak. Tüm internet verileri, tüm kullanıcı bilgisayarlarına yayılacak. İnternet hızlanacaktır. Bunun bir gösterisini yapmak isterler. Hiç beklemedikleri bir durumla karşılaşırlar. İnternetleri çok yavaştır. Hayal kırıklığına uğramışlardır. Yoksa 6 yıl kafalarını gereksiz şeylerle mi doldurmuşlardır! Richard, panikle Yapay Sinir Ağına tüm sistemin altyapısına kod yazma izni verir. Olanlar olur. Tüm sistem kapanır. Bir süre sonra şaşırtıcı bir şekilde tekrar açılır. İnternetlerinin veri hızına bakarlar. Müthiş bir sürprizdir. Veri hızları gittikçe artmaktadır. YSA'nın kendi kendine yazdığı kod işe yaramıştır! :-) (Bu arada, Richard'ı oynayan kişi Thomas Middleditc...

Temple Grandin hayvanlarla gayet kolay bağ kurabilmektedir. Ama okuldaki öğrencilerle bir bağı yoktur. Kendi halinde projesiyle ilgilenmektedir. Ama öğrenciler onu rahat bırakmazlar, anlayamadıklarından. Çeşitli öğrenciler, yine alay ederek, huzursuz ederek sürekli taciz ederler, elbette basit düşünebildiklerinden. Sonunda Temple Grandin'in sabrı taşar, doğal olarak! Bu öğrencilerin kendileri, bundan çok daha az bir huzursuz edilmeye bile dayanamazlardı. Hemen kavga çıkarırlardı.. Öğretmen: Harika bir şey bu Temple. Gerçekten harika. ... Öğrenci: Fransız balığı! Fransız balığı!... Öğretmen: Hey! Burada ne oldu? Diğer Öğrenci: Sebepsiz ona vurdu! Öğretmen. Temple. ... Temple: Bunu daha önce de yaptı. Bunlar da İlginizi Çekebilir: Sahne: - Kötü hissetmeme sebep oluyorlar. - O zaman onları görmezden gel. Temple Grandin: Dünyanın her türlü akla ihtiyacı var - Konferans

Gavin, T-Etik Davranış Kuralları Kampanyasını başlatır. Richard, Gavin'in kişisel verilerin toplanmasının etik dışı olduğundan bahsettiğini görünce fena şaşırır. Çünkü Gavin, Hooli'den yeni ayrılmıştır. Hooli kullanıcıların kişisel verilerini toplayan büyük bir şirkettir. Hooli'in hangi şirketi karikatürize ettiğini açıklamaya gerek yok sanırım. Dikkatli insanlar şirketin adından kolayca çıkarsama yapabilir. :-) Gavin: Mesajım beni dinçleştiriyor. Çok uzun zamandır büyük teknoloji şirketleri verilerimizi topluyor, gizliliğimizi ihlal ediyor, her hareketimizi izliyorlar! Richard: Onlar dediğin sensin ikiyüzlü! Sen yaptın... O yaptı. :-)

İnternette bir sürü arama yapıyorsunuz. Oluşturduğunuz verileriniz botlar tarafından otomatik toplanıyor. Reklam verenlere pazarlanıyor. Ama kimliğiniz reklam veren şirkete verilmiyor. Botlar reklamları, verilerinize göre eşleştiriyor. Aradığınız konulara göre reklam görüyorsunuz. Yani kimsenin, sizin verilerinizden haberi olmuyor. Ama örneğin bir Google çalışanı, oluşturulan büyük veritabanına göz atıp, mesela tanıdığı bir insanın toplanmış verilerine bakabiliyorsa, işte bu gerçekten can sıkıcı olurdu. Ama verileri “bilinçsiz” botlar düzenliyor. Veriler çalışanlardan gizlidir. Peki botlar daha çok geliştirildiğinde ne olur. Gelecekte insan bilincine yaklaşabilir. İşte o zaman, bu botların da verilerinize bakması gerçekten huzursuz edici olur. Çünkü artık kimliğini ve ilgi alanlarını anlamaya başlıyor olurdu. Yani bir insanın, sürekli internet verilerinizi gözetlediği hissi verirdi. Ama şimdilik verileriniz, bilinçsiz botların düzenlemesi dışında gizli görünüyor. Bir çalışanın, bi...

Bazı insanlar çocukken farklı dillerle karşılaşabilir. Ailesi sürekli farklı ülkelerde bulunuyorsa bu mümkün olabilir mesela. Bu çocuk yetişkin olduğunda yeni diller öğrenmekte daha hevesli olur. Çünkü çocukken sinir ağları dillerin ortak yönlerini hissetmesini sağlayacak şekilde kurulur. Dil öğrenmesine bu ağ da dahil olur. Peki çocukken tek bir dille karşılaşan insanlarda durum nasıldır. Sinir ağı büyük ölçüde anadiline göre şekillenir. Farklı diller şekillendirmeye yardımcı olmamıştır. Dolayısıyla dillerin ortak yönlerini kolay hissetmesini sağlayacak bir ağ da şekillenmemiştir. İşte bu insan yetişkinlikte ikinci bir dili bile öğrenmek de çok hevesli olmaz. Üçüncüyü öğrenmekte ise çok zorlanacaktır. Çünkü ilgili sinir ağı tamamen ana dilin ayrıntılarına göre şekillenmiştir. Elbette bu, her konuda böyledir. Örneğin bilgisayardan örnek vereyim. Genelde bilgisayarı ilk öğrenmeye başlayan bir çocuk tek bir işletim sistemiyle karşılaşır. Bilgisayar öğreniyorum diye o işletim sist...

İnsan çevirisi bile %98 başarılı oluyor. %100 olamıyor. Çevrilecek metin çevirenin yabancısı olduğu bir konuysa bu başarı daha da düşecektir. Örneğin çeviren kişinin önüne fizik konulu bir metin geldi. Çeviren kişi fiziğe uzak biriyse çevirmekte oldukça zorlanacaktır. Çünkü cümlenin sadece yapısını çözmek yetmez. Konunun gelişini de takip etmek gerekir. Ama günümüzdeki makine çevirileri sadece cümle cümle çevirmektedir, şimdilik. Basit bir örnek vereyim. Cümlede farklı anlamları olan bir kelime geçebilir. Hangi anlamının kullanıldığı, çevrilen metnin genel konusundan çıkarılabilir. Dolayısıyla cümle cümle çevirmek her zaman yetmez. Ama insan bilincine yaklaştıkça konuyu da takip edebilecektir. Anlamak için bir sürü hiyerarşik çağrışım kurulmalı. Çağrışımların haritalamasının sığabileceği milyonlarca yapay sinir ağı sağlanmalı. Ama gerçek şu ki cümle cümle çeviriden, konuyu anlayarak çeviriye daha epey zaman var. Çünkü bunun için insan beynindeki sinir ağının da büyük ölçüde taklit edi...

Kaliteli makine çevirisi hizmetleri oldukça az. En popüleri Google Çeviri. Diğer popüler şirketlerin makine çevirileri henüz çok olgunlaşmış sayılmaz. Ama bir şirketin makine çevirisi de gayet iyi görünüyor. Başka işlerle uğraşmayıp, sadece bu işe odaklandıklarından kaliteyi yükseltmeleri daha kolay olabilir. Bu iş ek işleri değil de para kazandıkları asıl işleri olduğundan motivasyonları yüksek olabilir. Üstelik bu işi 1968'den beri yapıyorlar. Epey dil deneyimi biriktirmiş olmalılar. Güzel bir sürpriz de var. Türkçe-İngilizce çeviri desteği de eklemişler. Bu şirket Systran. Arada bir denenebilir. Şu adresten göz atılabilir: https://translate.systran.net/translationTools/text Yapay çevirinin (YÇ) tarihçesi hakkında çok yazmış olan W. John Hutchins, 1967'den 1976'ya kadar geçen süreyi “sessiz onyıl” olarak nitelemiştir. Bu dönem boyunca alandaki hareketsizliğin nedeni kısmen, ALPAC raporuydu; daha önce belirttiğim gibi bu rapor, yapay çeviriyle ilgili beklentiler kon...