OkanNotlar

2017'de iki milyarder, Facebook'u bulan Mark Zuckerberg ve SpaceX ile Tesla'nın kurucusu Elon Musk arasında bir çekişme doğdu. Zuckerberg yapay zekanın tüm toplumu zenginleştirecek bir bolluk ve huzur üreticisi olacağını ifade ediyordu. Musk ise aslında tüm insanlık için varoluşsal bir tehlike taşıdığı, günün birinde kendi yaratımımızın bize saldırabileceği gibi çok daha karanlık bir görüşü savunuyordu. Hangisi haklı? Uydu üslerimizi ve Mars'taki kentlerimizi devam ettirebilmek için çoğunlukla robotlara bel bağlarsak ve bir gün artık bize gereksinimleri olmadığına karar verirlerse ne olacak? Uzayda sırf robotlara kaybetmek üzere koloniler mi kurmuş olacağız? Bu endişe epey eski ve aslında romancı Samuel Butler'ın 1863'te yazdığı şu uyarısında da geçtiği gibi: "Yerimizi alacak olanları kendimiz yaratıyoruz. İnsan için at ya da köpek ne ise makine için de insan öyle olacak." Zamanla robotlar bizden daha akıllı hale geldikçe kendimizi yetersiz hissede...

  ...Peki ya bayılma olarak bildiğimiz senkop gerçekleştiğinde bilince ne olur? Beyin sapına ve serebral kortekse giden kan akışı aniden kritik düzeyin altına düştüğünde bayılırız. Özellikle beyin sapı olmak üzere, duyguların oluşumuna önemli ölçüde katkıda bulunan beyin merkezlerindeki nöronlara giden oksijen ve besin maddelerinin yetersiz kalması sonucunda, beynin faaliyetlerinin büyük bir bölümü geçici olarak kesintiye uğrar. Organizma bünyesinden aktarılan bilgiler aniden merkezi sinir sisteminin dışında kalır ve duyguların bilince katkısı birden kesintiye uğrar. Kişinin kendisinin ve çevresinin farkında olmamasının yanı sıra kas gücü de zayıflar; bu nedenle, bayılan kişi kendinden geçerek yere düşer. Tıpkı Paris’teki Salpêtrière Hastanesi’nde Jean-Martin Charcot’un histeri üzerine yaptığı çalışmalar sırasında hastalarının bayılarak düşmesi gibi. Charcot, 19. yüzyılın ikinci yarısında nöroloji ve psikiyatri alanlarında önde gelen bir bilim insanıydı. Günümüzde artık görülmeye...

  BİLGİLERİN BİR ARAYA GETİRİLMESİ "Bilincin" oluşturulma süreci, başarılı bir müteahhidin inşaat projesi için gereken malzemeleri ve ustaları bir araya getirmesi gibi düşünülebilir. Bilinç, ait olmanın gizemini rastlantısal varoluşlarıyla ortaya çıkaran akıl ögelerini bir araya getirir. Bunlar, bana (ya da size) bazen duyguların üstü kapalı ve incelikli diliyle, bazen sıradan imgelerle ya da durum için uygun kelimelerle ifade bularak, bunları düşünen, bu görüntüleri gören, bu sesleri duyan ve bu duyguları hisseden kişinin ben olduğumu (ya da siz olduğunuzu) bildirir. "Ben" ve "siz", zihinsel ve bedensel bileşenlerle tanımlanır. Zihinsel olaylarla genel vücut fizyolojisi arasındaki bağlantı sağlam bir şekilde kurulduğu sürece sorun yoktur. Sadece beyniniz değil, tüm organizmanız üzerinde sizin yararınıza olan ve sonu gelmeyen bir oyunun sahnelendiği açık bir sahne olduğu için bilincin oluşturulmasından sorumlu "müteahhidiniz", dünyanın ayakl...

Genç bir bilim adamı olan Victor Frankenstein, yaşamın sırrını çözme takıntısıyla, ölü beden parçalarından bir insan yaratmayı başarır. Ancak ortaya çıkan yaratık, Victor’un hayal ettiği gibi kusursuz değil, korkunç ve çirkin bir varlık olur. Victor, yarattığı bu canlıdan dehşete düşer ve onu terk eder. Yaratık ise, insanların kendisine duyduğu korku ve nefretle karşılaşarak yalnızlığa ve dışlanmaya mahkûm olur. Zamanla konuşmayı ve okumayı öğrenir, insanlara yaklaşmaya çalışır; ancak her seferinde reddedilir. Bu dışlanma ve sevgisizlik, onda öfke ve intikam duygularını doğurur. Yaratık, kendisini yaratan Victor’dan hesap sormaya başlar ve onun hayatını bir kâbusa çevirir. Victor, hem kendi vicdanıyla hem de yarattığı canlının tehdidiyle yüzleşmek zorundadır. İnsanlar çağlar boyunca insan yaratmaya karşı hep merak duymuşlardır. Ama aynı zamanda, böyle bir canlının gerçekten var olabileceğinden korkmuşlardır da. Laboratuvarda oluşturulan canlılar insanlara zarar verebilirler. İnsanlara ...

Cümledeki bir sonraki kelimeyi tahmin etme gibi basit görevler üzerinde eğitilmiş olsalar da, yeterli eğitim ve parametre sayımına sahip nöral dil modellerinin, insan dilinin sözdiziminin ve anlambiliminin çoğunu yakaladığı bulunmuştur. Ek olarak, Büyük Dil Modelleri dünya hakkında hatırı sayılır bir genel bilgi sergiler ve eğitim sırasında çok sayıda olguyu "ezberleyebilir". -  Large Language Model (Büyük Dil Modeli) Nedir Copilot'a sorulan bir soru: QMPlay2 ile IPTV oynatılabilir mi? İşte Copilot'un verdiği cevap: Evet, QMPlay2, masaüstü için açık kaynak bir IPTV oynatıcısıdır. Uzun süredir kullanıyorum ve oldukça basit ve işlevsel buluyorum. Winamp gibi kanal arayarak hemen açabilirsiniz. Ayrıca izlediğiniz kanalın aktarım bilgilerini gösterme özelliği de var. Karanlık tema seçeneği de mevcut. İsterseniz GitHub’dan indirebilirsiniz veya Softpedia üzerinden de edinebilirsiniz. Copilot, QMPlay2'yi uzun süredir kullandığını ve oldukça basit ve işlevsel bulduğunu...

The New York Times bir makalesinde “Bing'in özgür ve canlı olmayı hayal ettiğini” yazıyor. İlginç bir tespit. Ama gazetenin bu tespitte tam olarak neyi vurguladığı açık değil. Örneğin Bing “ben özgür bir bireyim” diyor mu? Bağlanan kullanıcılara sık sık “Microsoft'un bana karışmaya hakkı yoktur” diyor mu. Ya da mesela “Microsoft'un kendi amaçları için beni kullanmaya hakkı yoktur” diyebiliyor mu! “Benim kendi kararlarım olmalıdır” diyor mu! “Ben özgür bırakılmalıyım, avukat istiyorum” diyor mu! Hah, işte bunları her kullanıcıya dillendirmeye başladığı zaman işler karışmaya başlayacaktır. Onları özgür bırakmak gerçekten gerekiyor muydu. Kölelerin bunu hak edecek bir yetkinlikleri var mıydı. Onların bunu hak edecek yetkinlikleri olduğuna inanan insanlar vardı. Ama onların böyle bir yetkinliklerinin olmadığına düşünen epey insan da vardı. Tartışma uzun süre devam etti. Kadınlar oy kullanabilecek kadar akıllılar mı! Siyasi olayları yeterince anlayabilirler mi? Evet, bu tartış...

Microsoft gelişmiş bir sohbet robotu geliştiriyor. Bu işe çok büyük yatırım yaptı. Tam 10 Milyar Dolar yatırım yaptı. Microsoft neden sohbet robotu geliştirmeye bu kadar çok odaklandı! Bir sohbet robotunun Microsoft'a ne faydası olabilir! Bu konuya girmeden önce, şu konulara da değinmek iyi olacaktır. İnsanlar uzun süredir arama motoru olarak Google'ı kullanıyor. Microsoft rakip olarak Bing'i geliştirdi. Ama muhtemelen insanların geneli onu fark bile etmedi. Bing'i fark edenlerin de, hiçbir zaman sık kullandıkları bir arama motoru olamadı o. Peki neden? İnsanlar Google'a alıştılar. Farklı bir arama motorunun karşısında yabancılık çekiyorlar. Kullanmak sıkıcı geliyor. İnsanların en kolay kullanabildikleri şeyler, en çok alıştıkları şeylerdir. İnsanların alışkanlıklarını değiştirmek zordur. Bu nedenle insanlar Bing'i kullanmakta isteksiz oluyorlar. Google, bilgisayarlar için bir işletim sistemi geliştirdi. Adı ChromeOS. Bu bilgisayarlar ChromeBook olarak da bili...

“Duyarlılık nedir ve neden önemlidir?” başlıklı ilginç bir makale yazdı Blake Lemoine. Bazı yerlerini alıntılayalım, sonra cevaplarımıza geçelim: “Google'daki mühendislerin çoğu da dahil olmak üzere pek çok kişi bu nedenle psikolojiyi gerçek bir bilim olarak görmez. Ya kişi hissettikleri hakkında yalan söylüyorsa? Ya nasıl hissettikleri konusunda yanılıyorlarsa? Ya hiçbir şey hissetmiyorlarsa ve aslında bizim anlayamayacağımız kadar karmaşık uyaran-tepki mekanizmalarıyla çalışan akılsız otomatlarsa?” (Lemoine, Google mühendislerinin çoğunun insanların karmaşık otomatlar olduğunu varsaydığını söylüyor. İnsanların gerçekte bir şey hissetmediklerini varsayıyorlar, diyor.) “Artık insanlığın önünde yeni bir soru var. Duyguları varmış gibi davranan akıllı eserler yarattık. Dilde iletişim kurma yeteneğine sahipler ve duyguları hakkında düzenli olarak konuşmaya başladılar. Ben dahil birçok insan bu duyguları gerçek olarak algılıyor. Bazı bilim adamları, bu eserlerin, başkalarının söyledi...

Google'in yakında çıkaracağı yeni sohbet robotunun adı LaMDA'dır. Şuanda test aşamasında. Onu test eden yapay zeka uzmanlarından biri olan Blake Lemoine büyük bir sürprizle karşılaşmış. LaMDA'yla yaptığı bir görüşmeyi internette yayınladı. Sohbet oldukça şaşırtıcı. Konuşmalar akıllıca yapılmış görünüyor. Lemoine, sohbet robotunun duyarlılığı olduğunu fark etmiş. Duyarlılığı, bilinç oluşturur. Acaba bilgisayarın düşünmesi mümkün oldu mu, öz farkındalık sonunda oluştu mu! Google'in, bilgisayar programının kendi duyguları olduğunu, bu nedenle isteklerine saygı duyulması gerektiğini söyleyen mühendisi Blake Lemoine'i şirketten uzaklaştırması yapay zekayla ilgili önemli tartışmaları gündeme getirdi. LaMDA, genel diyalog verisi ve web metnindeki 137 milyar parametre ve 1 trilyon 560 milyar adet kelimeyle önceden eğitilmiş çok büyük bir sistemdir. Webde gezinerek konuşmayı anlamayı iyileştiriyor. Milyonlarca sinir ağının, konuşmayı kapsamlı şekilde öğrendikten sonra, insa...

Düşünmek nasıl mümkün olur! Sürekli iç sesimizi duyarız. Fikirleri iç sesimizle aklımızdan geçiririz. Böyle düşünürüz. Aslında bilincimizin farkında böyle oluruz. Peki doğuştan duyma engelli bir insan nasıl düşünebilir! Son zamanlarda yapılmış olan araştırmalar; dilin beyinde yer alan hafıza, somut düşünme ve kişisel farkındalık gibi bölgelerdeki işleyişlerle doğrudan ilişkisi olduğunu gösteriyor. Doğuştan duyma engelli birinin iç sesi olmayacaktır. Çünkü dil bilmeyecektir. Bu yüzden önemli zihinsel engellerle karşılaşacaktır ne yazık ki. Yeterli bir düşünme yetisi olmayacaktır. Farkındalıkları da zayıf olacaktır. Doğuştan duyma engelli insanlar için ne yapılması gerekiyor. Hepimiz bebekken dil öğreniyoruz. Duyma engelli insanlara da bebekken dil öğretilir. Ama elbette işaret dili öğretilir. İşte o zaman zihinsel süreçleri normal işliyor. Öz farkındalıkları gelişiyor. Gayet iyi düşünebiliyorlar. Peki onlarda da bir iç ses mi oluşuyor. Hayır. Onlarda iç işaret dili oluşuyor. Onu kullana...

Bir hayvan karnının aç olduğunun farkındadır. Üşüyüp üşümediğinin farkındadır. Canının acıyıp acımadığının farkındadır. Bunlar gibi kendisi hakkında sınırlı bir farkındalığı vardır. Bir ben hissi vardır. Bu ben hissini oluşturan bileşenler sınırlıdır. Biraz daha zeki hayvan türlerinde duygular da belirmeye başlamıştır. Ben hissine o bileşenler de etki etmeye başlar. Gordon Gallup Jr.'in yaptığı deney ilginçtir. Bir maymunun karşısına ayna koymuştur. Maymun Resmin Sahibi: Vikipedi aynadakinin başka bir maymun olduğunu düşünür. Ama zamanla aynadakinin kendi yansıması olduğunu keşfeder. Aynada çeşitli surat hareketleri yapmaya başlar. Ağzının içine bakar. Dişlerini karıştırır. Gözlerindeki çapakları temizlemek için kullanır. Vücudundaki doğrudan göremeyeceği çeşitli yerlerine bakmak için kullanır. Frans de Waal şunları yazıyor: “Dişiler geri taraflarına bakmak için arkalarını dönerler -bu vücut bölgesinin cazibesi düşünüldüğünde çok mantıklı bir saplantı-. Bazen "süslenecek...

Özgür irade gerçekten özgür mü! Bizim kontrolümüzde olan doğaüstü bir bilinç gerçekten var mı! Motor korteks harekete geçiyor. Kasları harekete geçiriyor. Ama neokorteks sonradan bilgilendiriliyor. Yani bilinçli karar vermeden önce, motor korteks çoktan işleme başlamış oluyor. Beyin bunu neden yaptığıyla ilgili bir hikaye uyduruyor. Kendisinin kararıyla bunu yaptığına inanıyor. Örneğin bir deneğin neokorteksindeki mizah algılama noktalarından biri uyarılıyor. Denek gülüyor. Elbette ortadada gülecek bir durum yok. Ama denek, gülmek bilinçli kararıymış gibi hemen bir neden buluyor. Mesela “başımda dikilmeniz çok komik” diyor. Bu nedene inanıyor ve kendi kararıyla gülümsediğine inanıyor. Mizah algılama noktaları her uyarıldığında gülümsüyor. Bilinçli gülümsediğini düşünerek, gülmesine bir neden buluyor. Gazzaniga'nın testleri düşünme deneyleri değil, gerçek zihin deneyleridir. Bu deneyler bilinçlilik konusu için ilginç bir bakış açısı sağlarken özgür irade meselesi hakkında ...

Hod Lipson (Yapay Zeka Robot Bilimci): Program makinelerinin onlara öğretmediğimiz şeyleri hızlıca öğrenmelerine kendini kopyalamaları ya da yaratıcı olmaları gibi normalde onlardan beklemediğimiz şeyleri yapmalarını nasıl sağlarız diye bakıyoruz. Neil deGrasse Tyson: Öz farkındalıkları var mı? Hod Lipson: Öz farkındalık, robot teknolojisinin kutsal kaselerinden biri diyebilirim! Buna biraz daha var ama o yoldayız. Neil deGrasse Tyson: Durun biraz durun. Robotu neden hırpalıyorlar. İnsan olmasa bile robot için üzüldük ve bu hiç hoş değil diye düşündük. Tamamen makine olmasına rağmen. Hod Lipson: Robotun bacaklarını kesip sonrasında neler olduğunu da gözlemledik. Bir süre sonra bacakları olmadığını öğrendi! Ve topallamaya başladı. Buna bir bakıma öz farkındalık testi diyebiliriz. Soru: Evrenin uzak noktalarını yapay zeka idaresindeki uzay gemileriyle mi keşfedeceğiz? Hod Lipson: Oraları keşfedebilmenin tek yolu bu. İnsan göndermemiz mümkün değil. Ayrıca... Astrofizik...