Makine Çevirileri %100 Başarılı Olabilir mi?

İnsan çevirisi bile %98 başarılı oluyor. %100 olamıyor. Çevrilecek metin çevirenin yabancısı olduğu bir konuysa bu başarı daha da düşecektir. Örneğin çeviren kişinin önüne fizik konulu bir metin geldi. Çeviren kişi fiziğe uzak biriyse çevirmekte oldukça zorlanacaktır. Çünkü cümlenin sadece yapısını çözmek yetmez. Konunun gelişini de takip etmek gerekir. Ama günümüzdeki makine çevirileri sadece cümle cümle çevirmektedir, şimdilik. Basit bir örnek vereyim. Cümlede farklı anlamları olan bir kelime geçebilir. Hangi anlamının kullanıldığı, çevrilen metnin genel konusundan çıkarılabilir. Dolayısıyla cümle cümle çevirmek her zaman yetmez. Ama insan bilincine yaklaştıkça konuyu da takip edebilecektir. Anlamak için bir sürü hiyerarşik çağrışım kurulmalı. Çağrışımların haritalamasının sığabileceği milyonlarca yapay sinir ağı sağlanmalı. Ama gerçek şu ki cümle cümle çeviriden, konuyu anlayarak çeviriye daha epey zaman var. Çünkü bunun için insan beynindeki sinir ağının da büyük ölçüde taklit edilmesini gerektirir. Elbette bu sinir ağı farklı konularda dil deneyimi biriktirmelidir, bir çocuğun konuşmayı öğrenmesi gibi. Ama elbette eksik kalan konular hep olacaktır. O konularda çeviri yaparken hata yapacaktır, tıpkı yabancısı olduğu bir konuyu çevirmeye çalışan bir insan gibi.

Alternatif Makine Çevirisi Hizmetleri

Kaliteli makine çevirisi hizmetleri oldukça az. En popüleri Google Çeviri. Diğer popüler şirketlerin makine çevirileri henüz çok olgunlaşmış sayılmaz. Ama bir şirketin makine çevirisi de gayet iyi görünüyor. Başka işlerle uğraşmayıp, sadece bu işe odaklandıklarından kaliteyi yükseltmeleri daha kolay olabilir. Bu iş ek işleri değil de para kazandıkları asıl işleri olduğundan motivasyonları yüksek olabilir. Üstelik bu işi 1968'den beri yapıyorlar. Epey dil deneyimi biriktirmiş olmalılar. Güzel bir sürpriz de var. Türkçe-İngilizce çeviri desteği de eklemişler. Bu şirket Systran. Arada bir denenebilir. Şu adresten göz atılabilir: https://translate.systran.net/translationTools/text

Yapay çevirinin (YÇ) tarihçesi hakkında çok yazmış olan W. John Hutchins, 1967'den 1976'ya kadar geçen süreyi “sessiz onyıl” olarak nitelemiştir. Bu dönem boyunca alandaki hareketsizliğin nedeni kısmen, ALPAC raporuydu; daha önce belirttiğim gibi bu rapor, yapay çeviriyle ilgili beklentiler konusunda karamsardı. Hutchins şunu ileri sürmüştü: “ALPAC raporunun etkisi derindi. ABD'de on yılı aşkın bir süre boyunca YÇ araştırmalarına uygulamada son verdi ve yıllar boyunca YÇ, tam bir başarısızlık olarak algılanıyordu... YÇ etkinliğinin odağı, ABD'den Kanada'ya ve Avrupa'ya kaymıştı.”

ABD'deki bu on yıllık durgunluğun tek istinası, Petr Toma'nın Systran (System Translator) adlı çeviri programını geliştirmesi olmuştur; Macaristan doğumlu bilgisayar bilimcisi ve dilbilim araştırmacısı Toma, Georgetown Rusçadan İngilizceye çeviri sistemi üzerinde çalışmıştı. 1968'de Toma, daha önce Almanya'dayken başlamış olduğu Systran geliştirme işini sürdürmek amacıyla California La Jolla'da Latsec isimli bir şirketi kurdu. ABD Hava Kuvvetleri, Rusçadan İngilizceye çeviri sistemini geliştirmesi için bu şirketle sözleşme yaptı. Bu sistem. 1969'un ilk yarısında Ohio Dayton'da Wright-Patterson Hava Kuvvetleri Üssünde denendi; “günümüzde de ABD Hava Kuvvetleri Teknoloji Dairesi için Rusça-İngilizce çeviriler yapmayı sürdürüyor.” Systran, evrimleşip başlıca otomatik çeviri sistemlerinden biri olmuştur. Florida Tampa'da Imageforce Şirketi tarafından pazarlanmaktadır.

Peki, Systran'ın çevirileri ne kadar iyi? Bu, performansın nasıl ölçüleceğine bağlı. Margaret Boden, iki ölçüden bahseder, yani “anlaşılırlık” ve “doğruluk”. Bu iki ölçü de insan hükmüne göre değişir. İlk ölçü için, “Çeviri genel olarak anlaşılıyor mu?” sorusu sorulabilir. İkinci ölçü için, “Bir insan 'editör'ün çeviriyi düzeltmesi gerekiyor mu?” sorusu sorulabilir. Boden, “1976'dan 1978'e dek iki yıllık dönemde, Systran'ın yaptığı çevirilerin anlaşılırlığı yüzde 45'ten yüzde 73'e fırladı (ham metin girdisi bakımından)...” der. Ayrıca, insan çevirilerinin başarısının da yüzde yüz olmadığını, ancak yüzde 98'le yüzde 99 olduğunu da belirtir. Çevirinin doğruluğuna gelince, Boden şunu söyler: “1978'de 'insan editörlerin' dokunmadığı sözcüklerin oranı yalnızca %64'tü. Yine de, Systran çıktısının bir sayfasını düzeltmek 1980'erin ortalarında sadece yirmi dakika sürerken, normal (bütünüyle insana ait) çevirinin düzeltilmesi bir saat sürüyordu.”

Alıntı: Yapay Zeka Geçmişi ve Geleceği