OkanNotlar

Elektrik tüketiminden tasarruf edilmesi için sık sık uyarılar yapılır; kömür santrallerinin ve benzeri tesislerin daha az sera gazı salması amaçlanır. Ancak geçmiş yıllara bakıldığında elektrik tüketimi durmaksızın artmıştır. Fabrikalar elektrikle çalışır, binlerce metroyu, hızlı treni elektrik hareket ettirir. Tesla gibi otomobiller bile artık elektrikle çalışıyor ve elektrikli araçlar hızla yayılıyor. Bitmedi; gelecekte daha da otomatize eşyalarımız olacak. Robotların yetenekleri ve kullanım alanları artacak. Evlerimize girecek robot hizmetçiler artık hayal değil; dolayısıyla bu mekanik yardımcıların sayısı hızla artacak. Tüm bunlar elektrik kullanımını artıracaktır. TÜRBİNLERİN SINIRLARI Şimdi yenilenebilir enerji kaynaklarının gözdesi olan rüzgar türbinlerini bu tabloyla birlikte düşünelim. Bilgisayar işlemcilerindeki transistörlerin küçültülmesinde fiziksel sınırlara yaklaşıldığını, dolayısıyla bir süre sonra daha hızlı bilgisayarlar üretilemeyecek teorisi vardır. Acaba teknolo...

  Optogenetik alanındaki keşifleriyle Nobel Tıp Ödülü’nü Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel aldı. Optogenetik neden bu kadar önemli oldu? Çünkü optogenetik yöntemiyle beyindeki sinir ağı devrelerini yönetmek artık mümkün oldu. Sinir hücrelerine ışığa duyarlı olmalarını sağlayan genler ekleniyor. Böylece ışık verilerek bir sinir ağı devresini açmak ya da kapatmak sağlanabiliyor. Bu sayede beyindeki çeşitli sinir ağları araştırılabiliyor. Örneğin beyindeki bir sinir ağının ne işe yaradığını anlamak için; o sinir ağı açılıp kapatılarak davranışlardaki değişiklikler incelenebiliyor. Optogenetik beyin araştırmalarında devrim yarattı! Canlı, geçmişteki bir durumu unutmuş olabilir. Bilim insanları, o durum kaydedilirken etkin olan sinir ağını optogenetik araçlarla tespit edebiliyor. Bu sinir ağına ışık verilip etkinleştirildiğinde, canlı tam olarak o durumu hatırlıyor. Farelerde yapılan deneylerde, canlının geçmişteki o durumda verdiği tepkilerin aynısını verdiği görüldü. Ya...

İnsan beyni kafatası büyüklüğüyle sınırlıdır. Oysa YZ’nin böyle bir sınırı yoktur; tüm bilgileri hafızasında tutabilir (gerçi YZ de üzerinde çalıştığı bilgisayar donanımlarıyla sınırlıdır). İnsanlar unutur, aklında tutabileceği bilgiler kısıtlıdır. Bu nedenle YZ, konular arasındaki daha çok bağlantıyı keşfederek etkili çözümler oluşturabilir; insanlar ise her ayrıntıyı her an fark edemez! Aslında insanlar da konuşmayı ve yazıyı geliştirdiklerinden beri daha fazla bilgiyi hafızada tutmayı başarıyorlar. Üstelik bu sayede kendi aralarında 'paralel/eş zamanlı işlem' yapabiliyorlar. Ama yine de bu, YZ kadar kapsamlı ve hızlı olamıyor! Kötü niyetli insanların artık uzman olmasına gerek kalmıyor; bilmek istediklerini YZ’ye sorabiliyorlar. Örneğin bir terör örgütünün bomba yapmayı bilmesine gerek yok, ne yapmaları gerektiğini YZ’ye sorabilirler. Bilgiye erişim artık çok kolaylaştı ve hızlandı; YZ bu nedenle tehlikeli hale geliyor gibi görünüyor! Aslında YZ’ye benzer şekilde insanlar...

  Bakan Jim Hacker, ABD’den milyonlarca sterlinlik bilgisayar ithal edileceğini öğrenir. Oysa kendi seçim bölgesi de bilgisayar üretebilmektedir. Bu duruma çok kızar; bunu kendi seçim bölgesindeki seçmenlere nasıl açıklayabilir ki! Sözleşmeyi derhal iptal etmek ister. Bu iptal kararını seçim bölgesinde bir gösteriye dönüştürmek için iddialı bir konuşma hazırlamaya başlar. Bu haberi basına da ulaştıracaktır.☺ Fakat Bakanın bilmediği bir durum vardır: Başbakan haftaya ABD’ye resmi bir ziyarete gidecektir ve bu ziyaret sırasında ABD-İngiltere işbirliği kutlanacaktır. Yani Bakanın zamanlaması tam bir felakettir!☺ Başbakan bu durumdan haberdar olduğunda elbette çok kızacaktır. Acaba Jim Hacker’ın bakanlık kariyerinin sonu mu gelmiştir?!☺ Bakan durumu kavradığında haberi derhal örtbas etmek ister. Neyse ki bürokrasinin en kıdemli kurdu Sir Humphrey, Bakanın emirlerini her zamanki gibi geciktirmiştir.☺ Böylece Başbakanın durumdan henüz haberi olmamış ve metin basına sızdırılmamıştır....

  Jim Hacker yeni bakan olarak görevlendirilmiştir. Partisinin şeffaflık politikasına içtenlikle inanmaktadır. Hükümet halka her konuda dürüst olacaktır. Ama bu öyle kolay değildir. Kısa sürede bunu aslında istemiyor olduğunu anlayacaktır. Bölüm sekreteri deneyimli bürokrat Sir Humphrey onun bunu fark etmesini sağlayacaktır.☺ Sir Humphrey: Onu bu "açık hükümet" saçmalığı fikrinden uzak tutmalıyız. Bernard: Ama ben açık hükümete "Beyaz Belgeler" dediğimizi sanıyordum. Sir Humphrey: Evet. Başlıktaki zorlukları biraz da olsa yok etmek her zaman gereklidir. Bu oradaki metinden daha zor. Sir Arnold: Bu bir zıt konular kanunudur. Bir şeyleri yapmaya ne kadar az isteğin varsa o konu hakkında konuşmak zorundasın. ☺ Bernard: Ama açık hükümetin ne sakıncası var? Yani halk neden neler olduğu hakkında daha fazla şeyler bilmesin ki efendim? Sir Arnold: Sen ciddi misin? Bernard: Evet efendim. Yani bu sonuçta Bakanın politikasıdır, öyle değil mi? Sir Arnold: Sevgili oğlum...

Motorlu uçaklar önce gerçek dışı sayıldı, abartı diye alaya alındı veya tuhaflık olarak görüldü; sonunda geriye dönüp bakıldığında apaçık hâle geldiler. Bugün baktığımızda, o dönemin muhabir ve editörlerinin gürültünün altında derin bir şeylerin yaşandığını fark edemediklerini açıkça görebiliyoruz. ... Muhabirler ise uzun yaşam bilimini çoğu zaman ölümden korkan, zengin teknoloji insanlarının takıntılı oyun alanı; takviyeler, gösteriş ve fanteziyle beslenen bir alan olarak gösteriyor. Satması kolay bir karikatür bu. İmkânsız hayallerin peşinden koşan takıntılı zengin tuhaflıklara duyulan hayranlık bugün de 1903'te olduğundan daha az yaygın değil. ... Uzun yaşam biliminin özünde ölümsüzlük arayışı yoktur. Amaç acıyı önlemektir: yaşla birlikte daha sık ortaya çıkan körlük, güçsüzlük, bunama, kalp-damar hastalıkları, diyabet ve diğer birçok kronik durumu geciktirmek veya tersine çevirmek. Amaç yalnızca yaşama yıllar eklemek değil; sağlıklı, yetkin, zihinsel olarak keskin, fizikse...

  1933'te, Büyük Buhran sırasında, Amerika Birleşik Devletleri'nde işsizlik yaklaşık yüzde 25'ti. Sonraki on yılın büyük bölümünde çift haneli seviyelerde kaldı. Talep, yatırım ve büyüme geri döndükçe sonunda toparlandı. Yapay zekâ bu seviyeye ulaşmayabilir, ancak etkisi bir ekonomik döngüyle birlikte ortadan kalkmayacak. En fazla risk altında olan işler başlangıç ve orta düzey işler; yaratılan yeni işler ise çoğunlukla öğrenilmesi uzun yıllar alan beceriler gerektirecek. Beyaz yakalı işler şimdiden mütevazı ölçüde etkileniyor. Üretken yapay zekânın yaygın biçimde benimsenmesinin ardından, yerini yapay zekânın almasına özellikle açık işlerde çalışan gençlerin istihdamı önemli ölçüde düştü; yaşlı çalışma arkadaşlarında ise böyle bir düşüş görülmedi. Bu eğilimin devam edeceğini düşünüyorum, ancak birkaç sektör veya meslekle sınırlı kalmayacak. Satış ve müşteri desteği (çevrim içi ve telefon üzerinden), yazılım mühendisliği ve hukuk asistanlığı işleri ilk etkilenenler arası...

  Ünlü sinir bilimci Anil Seth Bilinçli Yapay Zekanın geliştirilmemesi gerektiğini anlatıyor. Etik felaketlerden ve denetleyememe tehlikesinden dolayı bu konudaki çalışmaların durdurulmasını istiyor. Gerçi “bilinç” yaratmanın zaten başarılamayacağını vurguluyor. Seth’in değerlendirmelerine, paragraf aralarında benim farklı perspektifimden düştüğüm notlar eşlik ediyor. *** Bilinç söz konusu olduğunda, asıl gerçek önemlidir. Hem de yalnızca ata simülasyonları, zihin yükleme ve benzeri mitler yüzünden değil. Bilinçli deneyimler yaşayabilen şeylerin, diğer şeylerden farklı olarak etik ve ahlaki bir statüsü vardır. En azından bu tür bir ahlaki değerlendirmenin iddiası bilince dayandırıldığında daha doğrudandır. Bu nedenle gerçek yapay bilincin olasılıkları üzerine açıkça düşünmek, burada ve şimdi hayati öneme sahiptir. Bilinçli YZ’ye karşı bir gerekçe sundum, ama yanılıyor olabilirim. Biyolojik natüralist görüş (benim versiyonum ya da başkası) hâlâ azınlık görüşüdür. Diğer bilinç ku...

Seattle'da büyürken, bana benzeyen birkaç erkek çocuk dışında çok fazla arkadaşım yoktu. Farklı insanlarla ilişki kurabilmem için sosyal becerilerimi geliştirmek çok çaba ve annemin büyük yardımı gerekti. Bugün 70 yaşında bile o derslerden yararlanmaya devam ediyorum. O zamanlar bir yapay zeka arkadaşım olsaydı aynı çabayı göstereceğimden şüpheliyim. Sizin zaten rahat ettiğiniz biçimde sizinle konuşuyorlar. Sizi konfor alanınızın dışına itmezler. Her zaman ulaşılabilirler ve size asla kızmazlar. Bu, onları son derece bağımlılık yaratıcı hale getirme ve diğer insanlarla bağlantı kurmaktan öğrendiğimiz dersleri elimizden alma potansiyeline sahip. Bu konudaki kanıtların bütünü hâlâ küçük ve biraz karışık; ancak çok endişelenmemiz gerektiğine dair işaretler var. Örneğin Stanford ve Carnegie Mellon'daki araştırmacılar, yapay zeka arkadaşları kullanan 1.100'den fazla kişiyle yapılan bir çalışmada, sosyal ağları daha küçük olanların arkadaşlık için bir sohbet robotuna başvurma ol...

  ABD'li tıp şirketleri Moderna ve Merck, hastaların tümörlerine özel geliştirilen bir melanoma (cilt kanseri) aşısının geniş çaplı deneylerinin başarılı olduğunu ve hastalarda kanserin tekrar ortaya çıkmasını büyük oranda engellediğini duyurdu. Covid-19 aşılarında da olan mRNA yöntemini kullanan aşı, pembrolizumab adlı bir bileşik içeren immünoterapi ilacı Keytruda ve mevcut standart hasta bakım yöntemleriyle birleştirildiğinde kanserin diğer organlara yayılmasının da tekrar ortaya çıkmasının da önüne geçti. Bilim insanları yıllardır kansere karşı mRNA aşıları üzerine çalışsa da bugüne kadar 3. faz testleri başarılı bir şekilde geçebilen bir aşı olmamıştı. Moderna ve Merck'in bu başarısı şirketlerin hisselerini de etkiledi. Moderna hisseleri %128 artarken Merck %10'dan fazla yükseldi. Üçüncü faz deneyleri yaklaşık bir yıl boyunca, tümörleri ameliyatla alınan 1.137 kişi üzerinde yapıldı. Deneye katılanların üçte ikisine "intismeran autogene" adlı bu yeni aş...

  Tennessee Eyaleti 1925 yılında Butler Yasası adında özel bir kanun kabul etmiştir. Bu kanun, devletten bütçe alan kamu okullarında "İnsanın İlahi Yaratılışını reddeden ve insanın daha alt türlerden geldiğini savunan" teorilerin öğretilmesini açıkça yasaklamıştır. Öğretmen Cates bu kanunu bile bile çiğnediği için yargılanmaktadır. Avukat Drummond; bilim insanlarını, biyologları ve kimyacıları tanık kürsüsüne çıkarmak ister. Ancak mahkeme, sunduğu tüm uzmanları 'konuyla ilgisiz' diyerek tek tek reddeder. Köşeye sıkışan Avukat Drummond’ın aklına son bir hamle gelir ve şansını denemek ister: Davayı dayandırdıkları metni, yani İncil’i delil yapacaktır. İncil’i yorumlayacak tanık ise bellidir: Ülkenin en büyük İncil uzmanı sayılan Savcı Brady. Amacı, evrim teorisinin İncil’le çelişmediğini göstermektir. Bu manevra sonunda işe yarar; mahkeme talebi kabul eder. Bu film gerçek olaylara dayanmaktadır. Not: Diyaloglar arasına açıklamalar eklenmiştir. Savcı Yardımcısı: Sayın...

  1925 yılında geçen bir dava sürmektedir. Duruşmada savcı koltuğundaki Matthew Harrison Brady; eyalet yasalarının ve müfredatın belirlediği sınırları hatırlatarak, İncil'deki yaratılış anlatısının dışına çıkıp dersinde evrim teorisini anlatan öğretmenin kanunları ve toplumsal kabulleri ihlal ettiğini savunur. Avukat Henry Drummond ise davanın özünde insanın zihinsel özgürlüğü olduğunu vurgular; evrim teorisi üzerinden bireyin bilgiyi öğrenme, sorgulama ve özgürce düşünebilme hakkını ve dolayısıyla öğretmeni savunur. Bu film gerçek olaylara dayanmaktadır. Bu iki eski dost baş başa gelir. Bu sahnede ilginç bir ikilem vurgulanıyor: İnsan zihni sanıldığı kadar ideal ve özel değildir. O rada mantıklı gerçeklerden başka şeyler de vardır; ideolojiler, aşklar, inançlar bunlara örnek olabilir. İnsanlar hayatın zorluklarına dayanabilmek için kendilerini mutlu edecek, onlara tutunacak bir umut verecek şeylere ihtiyaç duyarlar. S ahne de Avukat Henry haklı görünse de, Savcı Matt de çok h...

  Hücrelerimiz bölündükçe, yavaş yavaş görevlerini eksiksiz yapacak sağlıklı hücreler üretme yeteneklerini kaybederler. Bunun nedeni, hücrelerin zamanla gen haritamızı doğru okuyamaması ve ortaya hatalı hücrelerin çıkmasıdır. İşlevini yerine getiremeyen bu hatalı hücreler biriktikçe yaşlanma belirtileri artar. Canlıların yaşlanmasının temel nedeni budur. Aynı sebepten dolayı, göz hücrelerimiz de zamanla görevlerini yapamaz hale gelir. Bu yüzden yaşlandıkça görme sağlığımız bozulur. Ancak hücrelerin genleri yeniden doğru okuması sağlandığında; yine yeni sağlıklı ve işlevsel hücreler oluşur. Yani hücreler biyolojik olarak gençleşir. İşte bu hücresel gençleştirme tedavisinin ilk denendiği organ gözler oldu. ER-100 adlı ilaç, hücrelerin gen haritasını yeniden eksiksiz okumasını sağlıyor. Hayvanlar üzerinde denendi. Özellikle primatlar (maymunlar) üzerindeki etkisi incelendi. Elde edilen sonuçlar bilim dünyasında büyük heyecan yarattı. Yaşlılığa bağlı hasar görmüş göz hücreleri yeni...