OkanNotlar

  Ünlü sinir bilimci Anil Seth Bilinçli Yapay Zekanın geliştirilmemesi gerektiğini anlatıyor. Etik felaketlerden ve denetleyememe tehlikesinden dolayı bu konudaki çalışmaların durdurulmasını istiyor. Gerçi “bilinç” yaratmanın zaten başarılamayacağını vurguluyor. Seth’in değerlendirmelerine, paragraf aralarında benim farklı perspektifimden düştüğüm notlar eşlik ediyor. *** Bilinç söz konusu olduğunda, asıl gerçek önemlidir. Hem de yalnızca ata simülasyonları, zihin yükleme ve benzeri mitler yüzünden değil. Bilinçli deneyimler yaşayabilen şeylerin, diğer şeylerden farklı olarak etik ve ahlaki bir statüsü vardır. En azından bu tür bir ahlaki değerlendirmenin iddiası bilince dayandırıldığında daha doğrudandır. Bu nedenle gerçek yapay bilincin olasılıkları üzerine açıkça düşünmek, burada ve şimdi hayati öneme sahiptir. Bilinçli YZ’ye karşı bir gerekçe sundum, ama yanılıyor olabilirim. Biyolojik natüralist görüş (benim versiyonum ya da başkası) hâlâ azınlık görüşüdür. Diğer bilinç ku...

Seattle'da büyürken, bana benzeyen birkaç erkek çocuk dışında çok fazla arkadaşım yoktu. Farklı insanlarla ilişki kurabilmem için sosyal becerilerimi geliştirmek çok çaba ve annemin büyük yardımı gerekti. Bugün 70 yaşında bile o derslerden yararlanmaya devam ediyorum. O zamanlar bir yapay zeka arkadaşım olsaydı aynı çabayı göstereceğimden şüpheliyim. Sizin zaten rahat ettiğiniz biçimde sizinle konuşuyorlar. Sizi konfor alanınızın dışına itmezler. Her zaman ulaşılabilirler ve size asla kızmazlar. Bu, onları son derece bağımlılık yaratıcı hale getirme ve diğer insanlarla bağlantı kurmaktan öğrendiğimiz dersleri elimizden alma potansiyeline sahip. Bu konudaki kanıtların bütünü hâlâ küçük ve biraz karışık; ancak çok endişelenmemiz gerektiğine dair işaretler var. Örneğin Stanford ve Carnegie Mellon'daki araştırmacılar, yapay zeka arkadaşları kullanan 1.100'den fazla kişiyle yapılan bir çalışmada, sosyal ağları daha küçük olanların arkadaşlık için bir sohbet robotuna başvurma ol...

  ABD'li tıp şirketleri Moderna ve Merck, hastaların tümörlerine özel geliştirilen bir melanoma (cilt kanseri) aşısının geniş çaplı deneylerinin başarılı olduğunu ve hastalarda kanserin tekrar ortaya çıkmasını büyük oranda engellediğini duyurdu. Covid-19 aşılarında da olan mRNA yöntemini kullanan aşı, pembrolizumab adlı bir bileşik içeren immünoterapi ilacı Keytruda ve mevcut standart hasta bakım yöntemleriyle birleştirildiğinde kanserin diğer organlara yayılmasının da tekrar ortaya çıkmasının da önüne geçti. Bilim insanları yıllardır kansere karşı mRNA aşıları üzerine çalışsa da bugüne kadar 3. faz testleri başarılı bir şekilde geçebilen bir aşı olmamıştı. Moderna ve Merck'in bu başarısı şirketlerin hisselerini de etkiledi. Moderna hisseleri %128 artarken Merck %10'dan fazla yükseldi. Üçüncü faz deneyleri yaklaşık bir yıl boyunca, tümörleri ameliyatla alınan 1.137 kişi üzerinde yapıldı. Deneye katılanların üçte ikisine "intismeran autogene" adlı bu yeni aş...

  Tennessee Eyaleti 1925 yılında Butler Yasası adında özel bir kanun kabul etmiştir. Bu kanun, devletten bütçe alan kamu okullarında "İnsanın İlahi Yaratılışını reddeden ve insanın daha alt türlerden geldiğini savunan" teorilerin öğretilmesini açıkça yasaklamıştır. Öğretmen Cates bu kanunu bile bile çiğnediği için yargılanmaktadır. Avukat Drummond; bilim insanlarını, biyologları ve kimyacıları tanık kürsüsüne çıkarmak ister. Ancak mahkeme, sunduğu tüm uzmanları 'konuyla ilgisiz' diyerek tek tek reddeder. Köşeye sıkışan Avukat Drummond’ın aklına son bir hamle gelir ve şansını denemek ister: Davayı dayandırdıkları metni, yani İncil’i delil yapacaktır. İncil’i yorumlayacak tanık ise bellidir: Ülkenin en büyük İncil uzmanı sayılan Savcı Brady. Amacı, evrim teorisinin İncil’le çelişmediğini göstermektir. Bu manevra sonunda işe yarar; mahkeme talebi kabul eder. Bu film gerçek olaylara dayanmaktadır. Not: Diyaloglar arasına açıklamalar eklenmiştir. Savcı Yardımcısı: Sayın...

  1925 yılında geçen bir dava sürmektedir. Duruşmada savcı koltuğundaki Matthew Harrison Brady; eyalet yasalarının ve müfredatın belirlediği sınırları hatırlatarak, İncil'deki yaratılış anlatısının dışına çıkıp dersinde evrim teorisini anlatan öğretmenin kanunları ve toplumsal kabulleri ihlal ettiğini savunur. Avukat Henry Drummond ise davanın özünde insanın zihinsel özgürlüğü olduğunu vurgular; evrim teorisi üzerinden bireyin bilgiyi öğrenme, sorgulama ve özgürce düşünebilme hakkını ve dolayısıyla öğretmeni savunur. Bu film gerçek olaylara dayanmaktadır. Bu iki eski dost baş başa gelir. Bu sahnede ilginç bir ikilem vurgulanıyor: İnsan zihni sanıldığı kadar ideal ve özel değildir. O rada mantıklı gerçeklerden başka şeyler de vardır; ideolojiler, aşklar, inançlar bunlara örnek olabilir. İnsanlar hayatın zorluklarına dayanabilmek için kendilerini mutlu edecek, onlara tutunacak bir umut verecek şeylere ihtiyaç duyarlar. S ahne de Avukat Henry haklı görünse de, Savcı Matt de çok h...

  Hücrelerimiz bölündükçe, yavaş yavaş görevlerini eksiksiz yapacak sağlıklı hücreler üretme yeteneklerini kaybederler. Bunun nedeni, hücrelerin zamanla gen haritamızı doğru okuyamaması ve ortaya hatalı hücrelerin çıkmasıdır. İşlevini yerine getiremeyen bu hatalı hücreler biriktikçe yaşlanma belirtileri artar. Canlıların yaşlanmasının temel nedeni budur. Aynı sebepten dolayı, göz hücrelerimiz de zamanla görevlerini yapamaz hale gelir. Bu yüzden yaşlandıkça görme sağlığımız bozulur. Ancak hücrelerin genleri yeniden doğru okuması sağlandığında; yine yeni sağlıklı ve işlevsel hücreler oluşur. Yani hücreler biyolojik olarak gençleşir. İşte bu hücresel gençleştirme tedavisinin ilk denendiği organ gözler oldu. ER-100 adlı ilaç, hücrelerin gen haritasını yeniden eksiksiz okumasını sağlıyor. Hayvanlar üzerinde denendi. Özellikle primatlar (maymunlar) üzerindeki etkisi incelendi. Elde edilen sonuçlar bilim dünyasında büyük heyecan yarattı. Yaşlılığa bağlı hasar görmüş göz hücreleri yeni...

Bu makalenin konusu Yapay zekanın bilinçli olması neden düşük bir ihtimal  başlıklı TED Konuşmasına yapılan bir eleştiridir. Bu nedenle önce ona bakmanız önerilir. Anil Seth'in fikirleri oldukça ikna edici görünüyor! Yine de bu fikirleri biraz kurcalayalım. Biyolojik yaşam ile algoritma arasındaki o keskin ayrım giderek belirsizleşiyor. Bundan birkaç on yıl öncesine kadar, bir canlının tüm özelliklerinin bilgisayara yüklenebileceğini kimse hayal edemezdi... DNA’nın keşfinin üzerinden uzun yıllar geçti. Canlının tüm özellikleri DNA’da yazılıdır. Biyolojik yaşamın temel algoritması olan DNA, içinde bulunduğu canlıyı biçimlendiren bir yazılımdır. Konuya doğru yaklaşmak için biraz ayrıntıya girmemiz gerekiyor: Günümüzde bu yazılımı kodlayan genleri değiştirerek canlıları yeniden biçimlendirebiliyoruz. Bunun en bilinen örneği Genetiği Değiştirilmiş Organizmalardır. Ç eşitli canlıların DNA’ları bilgisayara kaydedilebiliyor ; hatta insanların DNA’ları bile bilgisayara kaydedilebiliyor ....

  Konuşmayı izlemek için resime tıklayın. Bu TED Konuşması ilginizi çekerse, ardından  "Yapay zekanın bilinçli olması neden düşük bir ihtimal" Başlıklı TED Konuşmasına Bir Eleştiri -Teknoloji  makalesini de okumanız önerilir. Anil Seth'in Konuşmasından Alıntılar Yüzyıllardır insanlar, kendimizin yapay versiyonlarını yaratarak Tanrı'yı oynama fantezileri kuruyorlar. Mary Shelley'nin "Frankenstein"ından Stanley Kubrick'in "2001"indeki Hal'a ve Alex Garland'ın "Ex Machina"sındaki Ava'ya kadar; bu, her yeni teknoloji dalgasıyla yeniden keşfedilen bir rüyadır ve yapay zeka ile bu dalga devasa bir boyuta ulaşmıştır. ... Kendi iç dünyaları olan yeni varlıklara, sadece bizim üzerimizdeki etkileri için değil, kendi varlıkları adına da önem taşıyan yeni icatlara sahip oluruz. Bilinçli bir yapay zeka, belki de bizim fark bile edemeyeceğimiz şekillerde, bir fare tıklamasının acısını çekebilir. Ve eğer silikon duyarlı hale geleb...

  BİLGİSAYARDA EDİNİLEN ALIŞKANLIKLAR 80’li ve 90’lı yıllarda bilgisayarların küçülüp ucuzlamasıyla teknoloji evlere ve ofislere girdi. IBM, kendi donanım mimarisini dünya standardı yapmak istiyordu. Bu nedenle diğer şirketlerin de "IBM uyumlu" bilgisayarlar üretmesine izin verdi. Böylece bilgisayar parçaları birbiriyle uyumlu hale gelecekti. IBM, bilgisayarın örneğin işlemci parçasını Intel’den satın aldı. Bilgisayarı yönetmek için ekranda görünen arayüzü, yani kullanıcının bilgisayarla iletişim kurmasını sağlayan işletim sistemi parçasını ise Microsoft’tan almaya karar verdi. IBM, MS-DOS (daha sonra Microsoft Windows oldu) barındıran her bilgisayar için Microsoft’a lisans ücreti ödeyecekti. Diğer bilgisayar üreticileri de IBM’i taklit etti. İşlemciyi Intel’den, işletim sistemini Microsoft’tan satın almaya başladılar. Sonuçta dünyaya gerçekten de "IBM standardı" bilgisayarlar yayıldı! Kişi hangi marka bilgisayarı açsa ekranda aynı standart işletim sistemini görü...

  1972’den beri Ay’a hiç insan gitmedi. NASA, uzun bir aradan sonra Ay’a yeniden insan gönderdi. Astronotlar Ay’ın çevresini dolandılar, Dünya’ya döndüler ve okyanusa iniş yaptılar. Böylece Artemis II görevi başarıyla tamamlandı. Büyük hedef Ay’da uluslararası bir medeniyet kurmak. Ay’da medeniyet kurulmaya başlandığında, insanlık Dünya’dakine benzer sorunlarla yüzleşecek. Ay’ın zor koşullarında hayatta kalabilmek için birbiriyle anlaşmayı öğrenmek zorunda kalacaklar! Bu nedenle belki yeni bir hukuk sistemi oluşturulması gerekecek. Örneğin Ay’da mülkiyet hakkı nasıl olmalı, su gibi sınırlı kaynaklar nasıl kullanılmalı? Ay, aslında bir Petri kabı gibi dev bir deney alanı olabilir! Oradaki sosyal sorunlar çözüldükçe yeni şeyler öğreneceğiz. Kazanılan deneyimle Dünya medeniyetlerinin de sorunları çözülebilir. Hatta küresel ısınma sorununa çözüm gibi Dünya’yı kurtaracak pek çok fikir için kritik ipuçları sağlanabilir. Bu konulara dair örnekler sunan ilginç bir konferans. *** Şu ...

16. yüzyıl İngiltere’si... O tarihlerde dualar Latince yapılmaktadır; çünkü kilise Latinceyi kutsal dil olarak benimsemiştir. Ancak bazı dini gruplar ana dilleri olan İngilizceyle dua etmeye başlamıştır. Anne Askew’un grubu da ana dillerinde dua etmektedir. Fakat o dönemde ana dilde dua etmek sapkınlık olarak görülmektedir! Devlet bu insanları cezalandırmaktadır. Aslında Kral Henry, Roma ile bağlarını kopardığında İngilizce İncil’e izin vererek bir özgürlük kapısı açmış; ancak halkın İncil’i kendi başına yorumlayarak kralın mutlak otoritesini sorgulamasından korktuğu için bu kapıyı kısa sürede tekrar kapatarak ağır yasaklar getirmiştir. İşte bu ortamda sıra dışı bir durum vardır; Kraliçe Katherine Parr, Anne Askew’la arkadaştır. Üstelik Kraliçe Katherine Parr de ana dilinde dua etmek istemektedir. En üst makamda olmasına rağmen, devletin bunu hoş karşılamayacağını bildiği için dualarını gizli yapmaktadır. Sahnede, arkadaşı Anne Askew’u gizlice ziyarete gittiği anları izliyoruz. Tanrı’...

  Organ bağışı bekleyen epey insan var. Ama organını bağışlamakla ilgilenen pek insan yok. Belki de yakın gelecekte organ bağışına gerek kalmayacak, genetik mühendisliği sayesinde! Organ üretmek için hayvanlar kullanılabilir. Hayvanın genetiği değiştirilerek organlarının insanlara uyumlu olacak şekilde büyümesi sağlanabilir. Henüz klinik denemeler sürüyor. Ağır bir hastaya domuzdan kalp nakledilebilmiş. Ancak bu yöntem hayvanlara zarar verdiği için etik tartışmalara neden oluyor. İnsanın kendi hücrelerinden organ inşa edebilmek daha iyi bir yöntem olacaktır. Böyle bir organ o kişiyle en iyi uyumu sağlayacaktır. İnsanın hücreleri alınıyor ve kök hücreye geri programlanıyor. Ve hedeflenen organın hücrelerine dönüştürülüyor. 3 Boyutlu yazıcıyla o organ basılmaya çalışılıyor. Henüz büyük organlar üretilemiyor. Ama deri, kıkırdak gibi dokuların küçük parçalarının basılması başarılmış durumda. Bunlar insana nakledilebiliyor. Bu konuya ilginç bir şekilde değinen alıntı aşağıdadır: ***...

  Telefonlarımızda onlarca uygulama yüklü. Hepsini keyifle kullanıyoruz. İşimizi kolaylaştırıyorlar. O uygulamalar bazen güncelleniyorlar; arka planda yeni kodlar ekleniyor ve bazı kodları değiştiriliyor. Kullanışlılıkları artıyor. İşlerimizi daha da kolaylaştırıyorlar. Bizi mutlu ediyorlar! Artık bitkilerin de güncellenmesi sağlanabiliyor! Bitkilerin genlerinin değiştirilmesinin anlamı budur; oluşma kodları yeniden düzenlenir. Bu yöntemle bitkiler daha verimli daha dayanıklı hale getiriliyor. Hatta daha faydalı ve daha lezzetli olması bile sağlanabiliyor! Telefondaki uygulamaların güncellenmelerinden korkmadığımız gibi bitkilerin genlerinin değiştirilerek güncellenmesinden de çekinmemize gerek yoktur! ☺ Not: Paragraflara parantez içinde ön bilgiler ve açıklamalar iliştirilmiştir. *** Bu son kısım önemlidir; tıpkı eşya bağımlılığımızı azaltmaya yardımcı olduğu gibi, teknoloji kesinlikle diğer tüketim problemlerimizin çözümünde de rol almalıdır. Çünkü gezegendeki birileri çok t...