Organ Bağışına Gerek Kalmayabilir! - Teknoloji

 

Organ bağışı bekleyen epey insan var. Ama organını bağışlamakla ilgilenen pek insan yok. Belki de yakın gelecekte organ bağışına gerek kalmayacak, genetik mühendisliği sayesinde!

Organ üretmek için hayvanlar kullanılabilir. Hayvanın genetiği değiştirilerek organlarının insanlara uyumlu olacak şekilde büyümesi sağlanabilir. Henüz klinik denemeler sürüyor. Ağır bir hastaya domuzdan kalp nakledilebilmiş. Ancak bu yöntem hayvanlara zarar verdiği için etik tartışmalara neden oluyor.

İnsanın kendi hücrelerinden organ inşa edebilmek daha iyi bir yöntem olacaktır. Böyle bir organ o kişiyle en iyi uyumu sağlayacaktır. İnsanın hücreleri alınıyor ve kök hücreye geri programlanıyor. Ve hedeflenen organın hücrelerine dönüştürülüyor. 3 Boyutlu yazıcıyla o organ basılmaya çalışılıyor. Henüz büyük organlar üretilemiyor. Ama deri, kıkırdak gibi dokuların küçük parçalarının basılması başarılmış durumda. Bunlar insana nakledilebiliyor.

Bu konuya ilginç bir şekilde değinen alıntı aşağıdadır:

***

Günümüzde hasarlı ve hastalıklı organları etkili bir şekilde değiştirmenin tek bir yolu var. Oldukça trajik olsa da gerçek bu. İnsanlar ihtiyacı olan sevdiklerine bir organ için dua ederken, duanın içinde ölümcül bir araba kazası gizlidir.

ABD Motorlu Araçlar Dairesi’nin insanlara organ bağışçısı olmak isteyip istemediklerini soran kuruluş olması ironik olsa da diğer taraftan mantıklı: Her yıl yalnızca Amerika Birleşik Devletleri’nde 35.000’den fazla insan motorlu taşıt kazalarında ölüyor. Doğal olarak bu ölüm şekli, organ ve doku nakli için en güvenilir kaynaklardan biri haline geliyor. Organ bağışı yapmak için isminizi sisteme kayıt ettirmediyseniz lütfen yapın. 1988 ile 2006 yılları arasında yeni bir organ bekleyenlerin sayısı altı kat arttı. Ben bu cümleyi yazarken ABD organ bekleyenler internet kayıt sayfasında organ nakli bekleyen 114.271 kişi var. Her on dakikada bir nakil bekleme listesine yeni biri ekleniyor.

Nakil için organ bulma şansınızın Batı ülkelerindekinin çok altında kaldığı Japonya’daki hastalar için durum daha da kötü. Sebepler hem kültürel hem de yasal. 1968’de ölümden sonra bedenin bölünmemesi gerektiğine dair Budist inancı, Japonya’daki ilk kalp naklinden sonra ülkede duygu yüklü bir tartışmayı körükledi. Tartışma konusu, Profesör Juro Wada tarafından kalp çıkarıldığında donörün gerçekten “beyin ölümü” yaşayıp yaşamadığıydı. Kalp atışı durana kadar kadavradan organların alınmasını yasaklayan katı bir yasa derhal yürürlüğe girdi. Yasa otuz yıl sonra gevşetildi ancak Japonlar bu konuda bölünmüş durumda ve iyi durumdaki organlara ulaşmak zor.

Kardeşim Nick ayrıca keratokonus adı verilen bir göz hastalığından mustariptir. Bu hastalık lensleri kaplayan kornea şeklinin bozulmasına ve kırışmasına sebep olur. Tedavi olmak için biri yirmili diğeri otuzlu yaşlarında yabancı iki kişinin kornealarının yerleştirildiği iki ayrı nakil ameliyatı geçirdi. Her iki seferinde de altı ay boyunca gözlerinde “dikenli çalılar” varmış hissi veren kornea dikişlerini çekti ancak görmesi düzeldi. Nick’in dünyayı artık başkalarının gözünden görmesi, aile olarak merhum bağışçılarına olan minnettarlığımızın sıklıkla dillendirildiği akşam yemeği sohbetlerimizin eğlenceli bir konusu.

Şimdi neredeyse her uzmanın araba kazalarını hızla azaltmasını beklediği, teknolojik ve sosyal bir paradigma değişikliği gerektiren sürücüsüz arabalar çağına hızla yaklaşırken önemli bir soruyla yüzleşmemiz gerekiyor: Gerekli organları nereden bulacağız?

Genetikçi Luhan Yang ve Harvard Tıp Fakültesi’nden eski mentoru Profesör George Church, domuzlardaki genleri düzenlemek için çalışmaya başladıklarında memeli hücrelerindeki genlerin nasıl düzenleneceğini henüz keşfetmişlerdi. Domuz çiftçilerinin organ bekleme listesindeki milyonlarca insana organ üretmek üzere özel olarak tasarlanmış hayvanlar yetiştirdiği bir dünya hayal ettiler. Bilim insanları onlarca yıldır yaygınlaşan “zenotransplantasyon” (bir türden başka bir türe organ veya doku nakli) rüyaları görürken Yang ve meslektaşları, domuzlardan organ bağışına engel olan retroviral genleri gen düzenleme uygulamaları ile ortadan kaldırabileceklerini göstererek bu amaca yönelik en büyük adımlardan birini attılar. Zenotransplantasyonun önündeki tek engel bu olmasa da oldukça büyük bir sorun ve Yang otuz ikinci yaş gününden önce bunun üstesinden nasıl gelinebileceğini buldu.

Gelecekte organ bulmamızın tek yolu bu değil. Araştırmacılar 2000’li yılların başlarında mürekkep püskürtmeli yazıcıları canlı hücrelerin üç boyutlu katmanlarını basacak şekilde değiştirebileceklerini keşfettiğinden beri dünyanın dört bir yanındaki bilim insanları canlı dokuları yazıcıdan basmak için çalışıyorlar. Daha dün bilim insanları yazıcıda basılmış yumurtalıkları farelere, basılmış damarları maymunlara yerleştirdiler. Diğerleri kırık kemikleri düzeltmek için iskelet dokusu basmaya çalışıyor. Ve makineden basılmış cilt parçaları muhtemelen önümüzdeki birkaç yıl içinde greft olarak kullanılmaya başlanacak. Bundan kısa süre sonra yazıcıdan basılmış karaciğer ve böbrekler, en sonda da biraz daha karmaşık olan kalp birkaç sene arayla sahnede yerini alacak.

Yakında insan organ nakli için trajik kaynak hattının bitip bitmediğinin önemi kalmayacak. O kaynak hattı zaten talebi asla karşılayamadı. Gelecekte vücut parçalarına ihtiyacımız olduğunda muhtemelen böyle bir durum için toplanıp saklanmış kendi hücrelerimizi kullanacağız. Kök hücrelerimizi, kandan veya bir ağız çubuğu ile yanaktan alınmış yeniden programlanmış hücreleri kullanarak organlarımızı yazıcıdan yazdıracağız. Ve bu organlar için rekabet olmayacağından organa sahip olmak için bir başkasının başına trajik bir kaza gelmesini beklemeyeceğiz. Tek bekleyeceğimiz yazıcının işini bitirmesi olacak.

Alıntı: Yaşam Döngüsü: Yaşlanmanın Sebepleri ve Nasıl Önlenebileceği Üzerine Devrim Yaratan Bir Teori - David A. Sinclair