Okan Özçelik

İnsanlar kararlarını özgür iradesiyle verir. Özgür iradeyi bilinç sağlar. Bu son derede heyecan verici ve etkileyici geliyor. Ama mevcut bilimsel anlayışa göre, tercih ve yaratılarımızın ardında büyü yok. Bunlar biyokimyasal sinyaller alıp veren milyarlarca nöronun ürünü. Sinir ağının biyokimyasal algoritması düşüncelerimizi oluşturur. Yani biz beyindeki sinir ağını değil, o sinir ağı bizi yönetmektedir. Bilinçli olarak aldığımızı düşündüğümüz kararları, beyindeki sinir ağı oluşturur. Ama biz bilinçli olarak karar aldığımızı hissederiz. Kararlarımız pek çok genetik eğilimden, kültürel eğilimden kaynaklanır, ama asla “özgür irade” eseri değil. Mesela çocuğun içinde bulunduğu kültür fikirlerinin oluşmasını yönlendirir, ama o kültürü çocuk seçmez. Bir durumu komik bulduğumuzda güleriz. Şöyle deneyler yapılmıştır. Kişinin beynindeki gülme merkezi elektrikle uyarılır. Kişi o an içinde bulunduğu durumu komik bulup gülmeye başlar. Kişi o durumun komik olduğuna özgür iradesiyle karar verdi...

Google'in yakında çıkaracağı yeni sohbet robotunun adı LaMDA'dır. Şuanda test aşamasında. Onu test eden yapay zeka uzmanlarından biri olan Blake Lemoine büyük bir sürprizle karşılaşmış. LaMDA'yla yaptığı bir görüşmeyi internette yayınladı. Sohbet oldukça şaşırtıcı. Konuşmalar akıllıca yapılmış görünüyor. Lemoine, sohbet robotunun duyarlılığı olduğunu fark etmiş. Duyarlılığı, bilinç oluşturur. Acaba bilgisayarın düşünmesi mümkün oldu mu, öz farkındalık sonunda oluştu mu! Google'in, bilgisayar programının kendi duyguları olduğunu, bu nedenle isteklerine saygı duyulması gerektiğini söyleyen mühendisi Blake Lemoine'i şirketten uzaklaştırması yapay zekayla ilgili önemli tartışmaları gündeme getirdi. LaMDA, genel diyalog verisi ve web metnindeki 137 milyar parametre ve 1 trilyon 560 milyar adet kelimeyle önceden eğitilmiş çok büyük bir sistemdir. Webde gezinerek konuşmayı anlamayı iyileştiriyor. Milyonlarca sinir ağının, konuşmayı kapsamlı şekilde öğrendikten sonra, insa...

Büyük ölçekli ahlaki açmazları ele almanın üçüncü yöntemi, komplo teorileri uydurmak. Küresel ekonomi nasıl işliyor ve bu iyi mi yoksa kötü bir şey mi? Durum algılanamayacak kadar karmaşık. Perde arkasındaki yirmi multimilyarderin ipleri elinde tuttuğunu, servetlerine servet katmak için medyayı yönetip savaş çıkarttıklarını kurgulamak çok daha kolay. Bu tür fanteziler neredeyse her zaman temelsizdir. Çağdaş dünyanın karmaşıklığı sadece ahlak algımızı değil, yönetimsel yeteneğimizi de aşıyor. Multimilyarderler, CIA, Masonlar ve Siyon Liderler dahil hiç kimse dünyada ne olup bittiğine gerçekten hâkim değil. Demek ki kimse ipleri elinde hakkıyla tutabilecek durumda değil. Bu üç yöntem, dünyanın gerçek karmaşıklığını yadsımaya çalışıyor. Dördüncü ve en uç yöntem, bir dogma yaratıp kadirimutlak varsaydığımız bir kurama, kurum ya da lidere bütünüyle inanmak ve o bizi nereye çekerse o yöne gitmek. Dinsel ve ideolojik dogmaların, içinde bulunduğumuz bilimsel çağda hâlâ oldukça çekici gelmesin...

Veysel evine bir Japon bilim insanı konuk eder. Bu bilim insanı ülkesine döndükten sonra Veysel'e bir hediye paketi gönderir. Veysel paketi açtığında oldukça şaşırır. Hayranı olduğu Başak karşısındadır. Birçok sinemada robotlar şeytani varlıklar olarak kurgulanır. Robotlar problemlere neden olurlar. İnsanlara savaş açarlar. İç karartıcı bir gelecek yaklaşmaktadır sanki. Gelecekteki teknolojik belirsizlikten çekinen insanlar az değildir. Ama eski bir film, robotları korkutucu olarak kurgulamamıştı. Bir Türk Filmi, romantik robotların üretilebileceğini farz etmişti. :-) İlginç bir komedi filmiydi. Robotları iyi rollerde görebileceğimiz filmlere rastlamak zordur. :-)

Et faydalı bir yiyecektir. Üstelik insan beyninin gelişmesine katkısı olmuştur. Ancak durup düşününce can sıkıcı olabilmektedir. Hayvanlar kesilmektedir. Acı çekmektedirler. Sefalet çekmektedirler. Ama vahşi yaşamda da hayvanlar, diğer hayvanları avlarlar. Onlara acımazlar. Canlarını yakar, öldürürler. İnsanın etten vaz geçmesi haksızlık olurdu. Laboratuvarda hücreler çoğaltılmaktadır. Et yetiştirmek başarılmıştı. Bu etler, doğal etlerle benzer protein kaynağına sahipler. Şimdilik deney aşamasında. Ama gelecekte, hayvan beslemekten daha verimli olması beklenmektedir. Yani endüstriyel olarak üretilen et, hayvan büyütmekten daha ucuza mal olabilecek. İşte o zaman insanlara yeni bir seçenek sunulmuş olur. Hayvan eti ve yetiştirilmiş et seçeneği. Gerçi insanların hemen alışması beklenemez. Tadını beğenmeyebilirler filan. Bazı insanlar “organik et yemek istediklerini” söyleyerek, bu yapay etlere tepki göstermeyi sürdüreceklerdir. Sosis, sucuk, salam gibi işlenmiş etleri sorun etmeden yiyen ...

“Yapay zekâ bilhassa başka insanlar hakkında sezgi gerektiren işlerde daha iyi bir performans sergileyebilir. Yayaların dolaştığı bir sokakta araba sürmek, yabancılara borç para vermek ve iş anlaşması pazarlığı yapmak gibi çoğu iş dalı başka insanların his ve arzularını doğru değerlendirme yetisi gerektirir. Şu çocuk yola mı atlayacak? Karşımdaki takım elbiseli adam paramı alıp tüyecek mi? Bu avukat tehditlerinde ciddi mi yoksa blöf mü yapıyor? Bu tarz duygu ve arzulara maddi olmayan bir ruhun yol açtığını düşündüğünüz vakit, bilgisayarların asla ve asla insan şoförlerin, bankacıların ve avukatların yerini alamayacağı gün gibi aşikâr. Bir bilgisayar, kutsal yaratının ürünü insan ruhunu nasıl anlayabilir? Fakat bu duygu ve arzular esasında biyokimyasal algoritmalardan ibaretse bilgisayarların bu algoritmaları deşifre edememesi ve bunu herhangi bir Homo sapiens’ten daha iyi yapamaması için hiçbir sebep yok. Yayanın niyetini öngören bir şoför, muhtemel kredi talebinin güvenilirliğini de...

İnsanlar hayatlarını kaybettiklerinde ya gömülürler ya yakılırlar. Aslında bir süredir bir seçenek daha var. Fıravunların ve Antik Mısırlıların bir dileği vardı. Gelecekte vücutlarına geri döneceklerdi. Bu nedenle, öldüklerinde vücutları bozulmasın diye mumyalanıyordu. Onların bu dileği hiç gerçekleşmeyecek. Ama vücudu bozulmadan bekletmek için artık çok daha işe yarar bir teknoloji var. Bazı insanlar hayatını kaybettikten sonra dondurulmayı vasiyet ediyorlar. Dondurulan vücut artık bozulmadan bekleyebilir. Yalnız vakit kaybedilmeden birkaç dakika içinde dondurulması gerekir. Çünkü kişinin hafızasını, kimliğini oluşturan beynindeki sinir bağlantıları, kalp durduktan birkaç dakika sonra bozulmaya başlayacaktır. Peki kalbi durmuş insanı dondurmanın ne anlamı var! O insana günümüz teknolojisiyle yardımcı olunamayabilir. Ama gelecekte, hayatını kaybetmesine neden olan soruna çözüm olabilecek bir teknoloji geliştirilebilir. Kişi çözülür ve tedavi edilir. Hayata kaldığı yerden devam eder. Üs...